17. yy.da Osmanlı-İran İlişkileri Konu Anlatımı


Lise 2. sınıf tarih dersi 3.ÜNİTE: ARAYIŞ YILLARI  17. YÜZYIL (1600 -1700)  nın konusu olan 17.yüzyılda Osmanlı –Avusturya ve Osmanlı – İran İlişkilerinin alt konusu olan Osmanlı –Avusturya İlişkileri konu anlatımını aşağıdan okuyabilirsiniz.

17. yy.da Osmanlı-İran İlişkileri

Osmanlı devleti ile İran arasında Kanuni dö­neminde 1555 Amasya antlaşması imzalanmış ve iki devlet arasında bir barış dönemi açılmıştı. Barış dönemi 1577 yılına kadar sürdü. 1577’de başlayan Osmanlı-İran Savaşları dört döneme ayrılır:

a.   1577–1590 Iran Savaşları (III. Murat Dönemi)

(1590 Ferhat Paşa Antlaşması)

Sebebi: Şah II. İsmail’in Amasya Antlaşmasını bozarak, Anadolu halkını Osmanlılara karşı kışkırtması, Şah Tahmasb’ın 1576’da ölümü üzerine İran’da taht kavgaları başlaması. III. Murat İran üzerine sefe­re çıktı. Osmanlı orduları Aşağı Kafkasya’dan bü­yük topraklar elde ederek Hazar denizine kadar ilerlediler.

Şah II. İsmail’in yerine geçen Şah Abbas barış istedi. İranlıların barış isteği üzerine 1590 Ferhat Pa­şa ya da İstanbul Antlaşması imzalandı. Bu antlaş­maya göre:

Maddeleri: 1-Tebriz, Karabağ, Tiflis ve Nihavent Osmanlılarda kaldı.

2-Osmanlı Devleti sınırlarını doğuda Hazar Denizi’ne kadar genişletti.

Yorum: Bu antlaşma ile Osmanlı devleti doğuda en geniş sınırlarına ulaştı.

b.  1603–1611 Iran Savaşları(I.Ahmet Dönemi)

(1611 Nasuh Paşa Antlaşması);

1590 Ferhat Paşa antlaşması 13 yıl sonra bo­zuldu.

Osmanlı devleti batıda Avusturya ile savaşa başlamıştı. Şah Abbas bundan faydalanarak Ferhat Paşa antlaşmasıyla Osmanlı devletine bırakılan yerleri geri almak istedi. İran, Tebriz ve Erivan’ı al­dı. Osmanlı Devleti önceleri İran’a karşılık vereme­di. Çünkü:

–   Avusturya ile savaş halindeydi.

–   Anadolu’da Celali İsyanları artmıştı.

Şah Abbas bundan da faydalanarak Diyarbakır ve Musul çevresine kadar ilerledi. Sonuçta İran’la 1611 Nasuh Paşa Antlaşmasını imzalandı.

Buna göre:

1.   Osmanlı devleti Ferhat Paşa antlaşmasıy­la aldığı yerleri İran’a geri verdi.

2.   Buna karşılık İran, Osmanlı devletine yılda 200 deve yükü ipek vermeyi vaat etti.

 

c.  1617–1618 İran Savaşları (I.Ahmet+I.Mustafa+II. Osman Dönemleri)                         

(1618 Serav Antlaşması)

Sebebi: İran’ın vaat ettiği ipeği göndermemesi ve Osmanlı elçisini tutuklaması

Savaş: Osmanlı ordusu pusuya düştü.

Sonucu: SERAV ANTLAŞMASI imza edildi.(1618)

Maddeleri: 1– İran’ın vergisi 100 yük kumaşa indirildi.

                  2- Sınırlar Nasuh Paşa Antlaşmasına göre belirlendi.

d.  1622–1639 İran Savaşları (IV. Murat Dönemi) (1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması)

17. yy.da İran’la yapılan savaşların en uzun süreli olanı bu dönemde gerçekleşti. Bu savaşlar İranlıların hileyle Bağdat’ı işgaliyle başladı. Bağdat’ta isyan eden Bekir Subaşı, valiyi öldü­rerek şehri eline geçirdi. Sonra Bekir Subaşı Şah Abbas’tan yardım istedi. Böylece Bağdat işgal edil­miş oldu. Bağdat’ın işgali üzerine İran’la 17 yıl süren sa­vaşlar başladı. Savaşın ilk yılları IV. Murat’ın ço­cukluk dönemine rastladı, İran böylece ilk yıllar bü­yük başarılar elde etti. Sonraları IV. Murat İran me­selesine önem vermiş ve İran üzerine iki sefer dü­zenlemiştir.

a.  Revan Seferi (1635) : IV. Murat bu sefer ile Doğu Anadolu ve Revan’ı İran’dan geri aldı.

b.  Bağdat Seferi (1638):  Bu seferle Bağdat geri alın­dı. Bu sırada Şah Abbas ölmüştü. Yerine geçen ye­ni şah barış istedi. Böylece 1639 Kasr-ı Şirin Ant­laşması imzalandı. Buna göre:

1.  Azerbaycan ve Revan İran’a bırakıldı.

2.   Bağdat Osmanlılarda kaldı.

3.   İranla-Osmanlı devleti arasında Zağros dağlan sınır kabul edildi.

Yorum: 1.  Bu antlaşma Osmanlı devleti ile İran arasında uzun süre bir barış devri açtı.

2.   Bugünkü Türkiye-İran sınırı da büyük ölçüde bu antlaşma ile çizilen sınır esasına dayanır.


About admin

Check Also

1. Dünya Savaşı Ders Notu

Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi dersi 1. Ünitesi olan 20.YÜZYIL BAŞLARINDA DÜNYA ünitesinin ilk konusu …

Bir cevap yazın